Alqor Bələdçisi — 3. Veb Dərsliyi#

// addım 1 — salam
gətir veb

funksiya əsas()
    dəyişən s = yeni veb.Server()
    s.al("/", (sorğu) => veb.mətn("Salam, dünya!"))
    s.dinlə(8080)
son

python alqorc.py işlət salam.alq

// addım 2 — parametrlər
gətir veb

funksiya əsas()
    dəyişən s = yeni veb.Server()

    // /salam/Aysel → "Salam, Aysel!"
    s.al("/salam/:ad", (sorğu) =>
        veb.mətn("Salam, {sorğu.parametr("ad")}!"))

    // /axtar?söz=kür&səhifə=2
    s.al("/axtar", funksiya(sorğu)
        dəyişən söz = sorğu.sorğuParametr("söz", "")
        dəyişən səhifə = tamƏt(sorğu.sorğuParametr("səhifə", "1"), 1)
        qaytar veb.json({"söz": söz, "səhifə": səhifə})
    son)

    s.dinlə(8080)
son

kitab-rəfi/
├── esas.alq
├── sablonlar/
│   ├── esas.alqorhtml       ← ümumi çərçivə
│   └── siyahi.alqorhtml     ← kitab siyahısı
└── statik/
    └── üslub.css

<!-- fayl: sablonlar/esas.alqorhtml -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="az">
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>{% blok başlıq %}Kitab rəfi{% son %}</title>
    <link rel="stylesheet" href="/statik/üslub.css">
</head>
<body>
    <nav><a href="/">Kitab rəfi</a></nav>
    <main>{% blok məzmun %}{% son %}</main>
    <footer>{{ kitabSayı }} kitab</footer>
</body>
</html>

<!-- fayl: sablonlar/siyahi.alqorhtml -->
{% genişlət "esas.alqorhtml" %}

{% blok məzmun %}
<h1>Kitablar</h1>
<ul>
    {% hər k üçün kitablar içində %}
        <li><a href="/kitab/{{ k.nömrə }}">{{ k.ad }}</a>
            — {{ k.müəllif }}, {{ k.il }}</li>
    {% yoxsa %}
        <li>Rəf boşdur.</li>
    {% son %}
</ul>
{% son %}

// addım 3 — şablon
gətir veb

sinif Kitab
    qurucu(açıq xassə nömrə: tam, açıq xassə ad: mətn,
           açıq xassə müəllif: mətn, açıq xassə il: tam)
son

dəyişən kitablar = [
    yeni Kitab(1, "Əli və Nino", "Qurban Səid", 1937),
    yeni Kitab(2, "Dəli Kür", "İsmayıl Şıxlı", 1967)
]

funksiya əsas()
    dəyişən s = yeni veb.Server()
    s.şablonQovluğu("sablonlar")
    s.al("/", (sorğu) => veb.şablon("siyahi.alqorhtml", {
        "kitablar": kitablar,
        "kitabSayı": uzunluq(kitablar)
    }))
    s.dinlə(8080)
son

// parça
s.statik("/statik", "statik")

<!-- fayl: sablonlar/yeni.alqorhtml -->
{% genişlət "esas.alqorhtml" %}

{% blok məzmun %}
<h1>Yeni kitab</h1>
{% əgər xətalar %}
    <ul class="xətalar">
        {% hər x üçün xətalar içində %}<li>{{ x }}</li>{% son %}
    </ul>
{% son %}
<form method="post" action="/yeni">
    <label>Ad <input name="ad" value="{{ forma.al("ad", "") }}"></label>
    <label>Müəllif <input name="müəllif" value="{{ forma.al("müəllif", "") }}"></label>
    <label>İl <input name="il" value="{{ forma.al("il", "") }}"></label>
    <button>Əlavə et</button>
</form>
{% son %}

// parça
funksiya yoxlaKitab(d: lüğət[mətn, istənilən]) -> siyahı[mətn]
    dəyişən xətalar: siyahı[mətn] = []
    əgər mətnƏt(d.al("ad", "")).kəs() == "" onda
        xətalar.əlavə("Ad boş ola bilməz")
    son
    dəyişən il = tamƏt(mətnƏt(d.al("il", "")), -1)
    əgər il < 0 və ya il > 2100 onda
        xətalar.əlavə("İl 0 ilə 2100 arasında ədəd olmalıdır")
    son
    qaytar xətalar
son

// serverQur() içində:
s.al("/yeni", (sorğu) => veb.şablon("yeni.alqorhtml",
    {"forma": {}, "xətalar": [], "kitabSayı": uzunluq(kitablar)}))

s.göndər("/yeni", funksiya(sorğu)
    dəyişən f = sorğu.form()
    dəyişən xətalar = yoxlaKitab(f)
    əgər uzunluq(xətalar) > 0 onda
        // Form yenidən göstərilir — yazılanlar itmir
        qaytar veb.şablon("yeni.alqorhtml", {"forma": f,
            "xətalar": xətalar, "kitabSayı": uzunluq(kitablar)}).kod(422)
    son
    dəyişən k = yeni Kitab(uzunluq(kitablar) + 1, f["ad"],
                           f["müəllif"], tamƏt(f["il"], 0))
    kitablar = kitablar + [k]
    qaytar veb.yönləndir("/kitab/{k.nömrə}")
son)

// parça
s.ara(veb.sessiya())          // sessiyanı aktivləşdirir

s.göndər("/giriş", funksiya(sorğu)
    dəyişən parol = sistem.mühit("KITAB_PAROL") ?? "alqor"
    əgər sorğu.form().al("parol", "") == parol onda
        sorğu.sessiya().qoy("admin", doğru)
        qaytar veb.yönləndir("/")
    son
    qaytar veb.xəta(401, "Parol yanlışdır")
son)

s.göndər("/çıxış", funksiya(sorğu)
    sorğu.sessiya().təmizlə()
    qaytar veb.yönləndir("/")
son)

funksiya adminDir(sorğu: istənilən) -> məntiq
    qaytar sorğu.sessiya().al("admin", yanlış) == doğru
son

// parça — serverQur() içində
s.qrup("/api", funksiya(q)
    q.al("/kitablar", (sorğu) => veb.json(
        kitablar.çevir((k) => {"nömrə": k.nömrə, "ad": k.ad})))

    q.al("/kitablar/:nömrə", funksiya(sorğu)
        dəyişən n = tamƏt(sorğu.parametr("nömrə"), 0)
        hər k üçün kitablar içində
            əgər k.nömrə == n onda
                qaytar veb.json({"nömrə": k.nömrə, "ad": k.ad})
            son
        son
        qaytar veb.json({"xəta": "tapılmadı"}).kod(404)
    son)

    q.göndər("/kitablar", yalnızAdmin, funksiya(sorğu)
        dəyişən d = sorğu.json()
        dəyişən xətalar = yoxlaKitab(d)
        əgər uzunluq(xətalar) > 0 onda
            qaytar veb.json({"xətalar": xətalar}).kod(422)
        son
        // … əlavə et …
        qaytar veb.json({"nömrə": 3}).kod(201)
    son)
son)

// parça
s.ara(veb.jurnal())                     // hər sorğunu konsola yazır
s.ara(veb.təhlükəsizlikBaşlıqları())    // X-Frame-Options və s.
s.ara(veb.CORS(["https://sayt.az"]))    // başqa domendən API
s.ara(veb.sıxma())                      // gzip
s.ara(veb.sürətLimiti(100, "1dəq"))     // IP başına limit

// Öz ara proqramınız: (sorğu, növbəti) → cavab
dəyişən yalnızAdmin = funksiya(sorğu, növbəti)
    əgər deyil adminDir(sorğu) onda
        qaytar veb.json({"xəta": "giriş tələb olunur"}).kod(401)
    son
    qaytar növbəti(sorğu)               // zəncirdə növbəti
son

// addım 4 — canlı axtarış
gətir veb
gətir vidjet

dəyişən kitablar = [
    {"ad": "Əli və Nino", "müəllif": "Qurban Səid"},
    {"ad": "Dəli Kür", "müəllif": "İsmayıl Şıxlı"},
    {"ad": "Ölülər", "müəllif": "Cəlil Məmmədquluzadə"}
]

komponent Axtarış
    vəziyyət söz: mətn = ""

    metod yazıldı(dəyər: mətn)
        özü.söz = dəyər
    son

    göstər()
        dəyişən s = özü.söz.kiçiyə()
        qaytar vidjet.sütun(boşluq: 16, məzmun: [
            vidjet.başlıq(mətn: "Axtarış"),
            vidjet.axtarış(ad: "söz", dəyər: özü.söz,
                           yazıldı: özü.yazıldı),
            vidjet.cədvəl(
                sütunlar: [["ad", "Ad"], ["müəllif", "Müəllif"]],
                sətirlər: kitablar.filtr((k) =>
                    s içindədir mətnƏt(k["ad"]).kiçiyə()),
                boşMətn: "Heç nə tapılmadı")
        ])
    son
son

funksiya əsas()
    dəyişən s = yeni veb.Server()
    s.komponent("/axtar", Axtarış, başlıq: "Axtarış")
    s.dinlə(8080)
son

// parça
funksiya yoxla()
    dəyişən m = veb.sınaq.server(serverQur())

    dəyişən c = m.al("/")
    iddia c.vəziyyət() == 200
    iddia "Dəli Kür" içindədir c.mətnƏt()

    // Form göndərmək
    dəyişən FORM = {"Content-Type": "application/x-www-form-urlencoded"}
    c = m.göndər("/giriş", "parol=alqor", FORM)
    iddia c.vəziyyət() == 302

    // JSON göndərmək — lüğət avtomatik JSON olur
    c = m.göndər("/api/kitablar", {"ad": "Leyli və Məcnun", "il": 1536})
    iddia c.vəziyyət() == 201
    iddia c.json()["nömrə"] > 0
son

// parça
s.tapılmadı((sorğu) => veb.html("<h1>Səhifə tapılmadı</h1>").kod(404))

s.xətaİdarəedicisi(funksiya(sorğu, x)
    jurnal.xəta(x.mesaj)
    qaytar veb.html("<h1>Bağışlayın, xəta baş verdi</h1>").kod(500)
son)

cd alqor\alqorc
python alqorc.py işlət ..\numuneler\10-kitab-refi\esas.alq            # :8083
python alqorc.py işlət ..\numuneler\10-kitab-refi\esas.alq -- sınaq   # 16 yoxlama

alqor yerləşdir          # qurma\yerləşdir\: tetbiq.pyz + Dockerfile + YERLESDIR.md

# /etc/systemd/system/kitab-refi.service
[Unit]
Description=Kitab rəfi
After=network.target

[Service]
WorkingDirectory=/srv/alqor/alqorc
ExecStart=/usr/bin/python3 alqorc.py işlət /srv/kitab-refi/esas.alq
Environment=PYTHONIOENCODING=utf-8
Environment=KITAB_PAROL=…
Restart=on-failure
User=www-data

[Install]
WantedBy=multi-user.target